Data Act
Data Act zmienia układ sił wokół danych generowanych przez urządzenia podłączone do sieci. Daje użytkownikom prawo do swoich danych, otwiera rynek usług posprzedażowych i ułatwia zmianę dostawcy chmury.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2854 z dnia 13 grudnia 2023 r. w sprawie zharmonizowanych przepisów dotyczących sprawiedliwego dostępu do danych i ich wykorzystywania (Data Act) stosuje się od 12 września 2025 r. Jest to filar europejskiej strategii danych — komplementarny do RODO (dotyczy w dużej mierze danych nieosobowych z IoT) i do Data Governance Act.
Data Act jest rozporządzeniem, które wygląda fajnie biznesowo, ale w praktyce może wiązać się z wieloma wyzwaniami. No bo kto by chciał dzielić się swoimi danymi, prawda?
Główne obszary regulacji
1. Dostęp do danych z urządzeń IoT (rozdz. II–IV)
Producent "produktu połączonego" (od inteligentnej pralki przez samochód po maszynę przemysłową) i powiązanej z nim usługi musi:
- Zaprojektować produkt tak, aby dane były domyślnie dostępne dla użytkownika ("data by design / by default").
- Na żądanie użytkownika udostępnić dane sobie i wskazanej przez niego osobie trzeciej, w sposób bezpłatny, łatwy i bezpieczny.
- Udzielać przejrzystych informacji przed zawarciem umowy (jakie dane, w jakim formacie, jak uzyskać dostęp).
Skutek dla rynku: potencjalny koniec "lock-inu" producentów na dane serwisowe — niezależne warsztaty, inni dostawcy AI predykcyjnego utrzymania ruchu (predictive maintenance) i klienci końcowi dostają realny dostęp do danych z maszyn, za które zapłacili.
Ale uwaga! Data Act wprowadza ograniczenia co do zakresu danych (tych "najbliżej raw data" - surowych) oraz chroni tajemnice przedsiębiorstwa w wielu warstwach. Nie jest więc tak, że nagle uzyskamy dostęp do wartościowych danych i na tej podstawie stworzymy konkurencyjny produkt. Co to, to nie.
2. B2B — ochrona przed nieuczciwymi klauzulami (rozdz. IV)
Postanowienia umowne narzucone jednostronnie MŚP, które są rażąco nierównoważne, nie wiążą tej strony. Test "rażącej nierównoważności" wzorowany na dyrektywie 93/13 (klauzule abuzywne dla konsumentów), tylko w stosunkach B2B.
Wykaz potencjalnych klauzul zawierają przepisy Data Act, a Komisja (UE) opracowała nawet zestaw "modelowych klauzul" klik.
3. B2G — udostępnianie danych w sytuacjach wyjątkowej potrzeby (rozdz. V)
Organy publiczne mogą żądać danych od posiadaczy danych wyłącznie w trzech wąskich przypadkach: stan wyjątkowy (np. pandemia, klęska żywiołowa), realizacja zadania w interesie publicznym przewidzianego prawem, gdy brak danych uniemożliwia działanie. Z odpowiednimi gwarancjami proceduralnymi.
4. Zmiana dostawcy usługi przetwarzania danych — cloud switching (rozdz. VI)
Konkretne, twarde wymogi wobec dostawców chmury i edge:
- Zniesienie opłat za zmianę dostawcy do 12 stycznia 2027 r. (przejściowo: tylko zwrot kosztów).
- Maksymalny okres wypowiedzenia 2 miesiące + 30 dni okres przejściowy do zakończenia migracji.
- Obowiązek wsparcia migracji (dokumentacja, API, eksport w ustrukturyzowanym formacie, obsługa równoważnej funkcjonalności).
- Wymóg interoperacyjności i otwartych specyfikacji.
5. Interoperacyjność (rozdz. VIII)
Wymogi techniczne dla data spaces (europejskich przestrzeni danych) — wspólne formaty, semantyka, mechanizmy zarządzania uprawnieniami.
6. Zabezpieczenia przed nieuprawnionym dostępem (rozdz. VII)
Dostawcy chmury muszą wdrożyć środki techniczne, prawne i organizacyjne zapobiegające rządowemu dostępowi do danych z państw trzecich, jeśli byłby on sprzeczny z prawem UE / państwa członkowskiego.
Co to znaczy dla AI
- Większa dostępność danych treningowych z urządzeń IoT — szansa dla AI predykcyjnej i optymalizacyjnej.
- Łatwiejsza zmiana dostawcy chmury ułatwia multi-cloud dla MLOps i unika lock-inu w jednym dostawcy modeli LLM.
- Nowe obowiązki w pipeline'ach danych — trzeba uwzględnić mechanizmy udostępniania danych użytkownikom i osobom trzecim.
Data Act a AI — dostęp do danych z urządzeń
Czym jest Data Act i czy rzeczywiście uwalnia dane z IoT?
Aktualizacja: